เป็นพระพุทธรูปสำคัญประจำวัดไตรภูมิ อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม ตั้งอยู่ในพื้นที่ริมแม่น้ำโขงและเป็นหนึ่งในศาสนสถานที่สะท้อนความสัมพันธ์ด้านศิลปวัฒนธรรมระหว่างชุมชนสองฝั่งแม่น้ำโขงได้อย่างน่าสนใจ องค์พระเป็นพระพุทธรูปยืน ปางห้ามสมุทร มีความโดดเด่นทั้งด้านรูปแบบศิลปกรรม ประวัติความเป็นมา และความศรัทธาที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน
พระพุทธรูปศิลปะล้านช้าง
พระบางมีลักษณะเป็นพระพุทธรูปยืน สูงประมาณ 80 นิ้ว ประดิษฐานอยู่บนฐานแปดเหลี่ยมสูงประมาณ 15 นิ้ว ซึ่งฐานรองรับด้วยรูปช้าง 8 เชือก รายละเอียดเหล่านี้ทำให้องค์พระมีเอกลักษณ์แตกต่างจากพระพุทธรูปทั่วไป และสะท้อนแนวคิดด้านศิลปกรรมที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมล้านช้างอย่างชัดเจน
องค์พระสร้างจากโลหะหลายชนิดที่หลอมรวมกันเป็นเนื้อเดียว ทั้งทอง นาก เงิน ทองคำขาว และทองแดง ส่วนบริเวณสายรัดเอวมีการประดับนิลเป็นระยะ ขณะที่โครงสร้างขององค์พระสามารถถอดแยกออกเป็นส่วน ๆ ได้ ซึ่งเป็นลักษณะที่น่าสนใจเมื่อพิจารณาถึงประวัติการเคลื่อนย้ายองค์พระในอดีต
จารึกโบราณที่ฐานพระ
อีกหนึ่งสิ่งสำคัญของพระบางคือ จารึกอักษรลาวเก่าหรืออักษรไทน้อยบริเวณฐาน ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ช่วยให้ศึกษาที่มาขององค์พระได้ โดยฐานข้อมูลศิลปกรรมระบุว่าจารึกกล่าวถึงการร่วมกันสร้างพระพุทธรูปเพื่อเป็นที่สักการบูชา
สำหรับอายุการสร้างนั้นมีประเด็นทางวิชาการที่น่าสนใจ เพราะข้อมูลจากจารึกมีการอ่านปีศักราชแตกต่างกัน โดยฐานข้อมูลศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรเสนอว่าลักษณะทางศิลปกรรมขององค์พระสอดคล้องกับช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 24 และอาจสัมพันธ์กับ พ.ศ. 2308 มากกว่าการอ่านจารึกเป็น พ.ศ. 2008 ดังนั้นเรื่องอายุจึงควรพิจารณาควบคู่ทั้งหลักฐานจารึกและรูปแบบศิลปกรรม
เรื่องราวการเดินทางจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง
ตำนานท้องถิ่นเล่าว่า พระบางมีต้นกำเนิดจากบริเวณฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงในดินแดนลาว ก่อนจะถูกอัญเชิญข้ามมายังฝั่งนครพนม เรื่องราวการเคลื่อนย้ายพระพุทธรูปจึงสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของผู้คนทั้งสองฝั่งโขง ซึ่งในอดีตมีการเดินทาง ติดต่อ และแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกันอย่างต่อเนื่อง
ตามประวัติท้องถิ่น ช่วงประมาณ พ.ศ. 2450 พระบางถูกอัญเชิญจากบริเวณบ้านคก แขวงคำเกิด มายังวัดพระธาตุท่าอุเทน ก่อนจะย้ายมาประดิษฐานที่วัดไตรภูมิ และอยู่เป็นศูนย์รวมแห่งศรัทธาของชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน
📌แหล่งข้อมูล/ภาพ อ้างอิง เว็บไซต์การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.)