เป็นวัดสำคัญของสายพระกรรมฐานที่มีบรรยากาศสงบร่มรื่น และตั้งอยู่ใกล้ริมแม่น้ำโขง จึงเป็นทั้งสถานที่ปฏิบัติธรรม แหล่งเรียนรู้ทางพระพุทธศาสนา และจุดหมายสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสความสงบของธรรมชาติริมโขง
ชื่อ “หินหมากเป้ง” มาจากก้อนหินธรรมชาติ 3 ก้อนที่เคยตั้งเรียงกันอยู่บริเวณริมแม่น้ำโขงด้านหน้าวัด มีรูปทรงคล้ายลูกตุ้มของเครื่องชั่งแบบโบราณ จึงกลายเป็นที่มาของชื่อวัดและเป็นเอกลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับภูมิประเทศของพื้นที่แห่งนี้
วัดก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2482 โดยพระอาจารย์หล้า ซึ่งเดินธุดงค์มาปฏิบัติธรรมในบริเวณดังกล่าว เดิมเป็นสถานที่เรียบง่ายสำหรับพระธุดงค์ ก่อนจะได้รับการพัฒนาให้เป็นศาสนสถานที่มีความสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่ หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี เข้ามาจำพรรษาและดูแลวัด ท่านได้ส่งเสริมให้พื้นที่แห่งนี้เป็นสถานที่สำหรับการปฏิบัติธรรมของพระภิกษุ สามเณร แม่ชี และพุทธศาสนิกชน
จุดเด่นสำคัญของวัดคือ อนุสรณ์สถานและพิพิธภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับหลวงปู่เทสก์ เทสรังสี ภายในมีการรวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตและแนวทางการปฏิบัติธรรมของท่าน รวมถึงรูปเหมือน เครื่องอัฐบริขาร ของใช้ และสิ่งต่าง ๆ ที่ช่วยให้ผู้มาเยือนได้เรียนรู้ประวัติของพระเถระผู้มีบทบาทสำคัญในสายพระกรรมฐาน
นอกจากนี้ ภายในวัดยังมี เจดีย์พิพิธภัณฑ์พระราชนิโรธรังสีฯ ซึ่งจัดสร้างขึ้นเพื่อเป็นสถานที่ระลึกถึงหลวงปู่เทสก์ และเป็นพื้นที่เก็บรักษาอัฐิพร้อมจัดแสดงเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับท่าน อีกทั้งยังมีมณฑปอนุสรณ์ ศาลาหุ่นขี้ผึ้ง และอาคารต่าง ๆ ที่สะท้อนถึงความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนที่มีต่อหลวงปู่เทสก์
อีกส่วนที่น่าสนใจคือ หลักหินและเสมาหินโบราณ ซึ่งมีการรวบรวมไว้ภายในบริเวณวัด โดยบางหลักมีลวดลายสลักที่เกี่ยวข้องกับสถูป สิ่งเหล่านี้เพิ่มคุณค่าทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีให้กับวัด นอกเหนือจากบทบาทด้านการปฏิบัติธรรม
ด้วยทำเลที่อยู่ใกล้แม่น้ำโขง บรรยากาศภายในวัดจึงค่อนข้างร่มรื่นและเงียบสงบ เหมาะกับการเดินชมศาสนสถาน นั่งสมาธิ ปฏิบัติธรรม หรือใช้เวลาอย่างเรียบง่ายท่ามกลางธรรมชาติ ขณะเดียวกันบริเวณริมโขงยังเปิดมุมมองให้เห็นทิวทัศน์ของสายน้ำและพื้นที่โดยรอบได้อย่างสวยงาม
วัดหินหมากเป้ง จึงไม่ได้เป็นเพียงวัดริมแม่น้ำโขงของจังหวัดหนองคาย แต่ยังเป็นสถานที่ที่ผสมผสานระหว่าง ศรัทธา ธรรมะ ประวัติศาสตร์ และธรรมชาติ ไว้อย่างกลมกลืน เหมาะสำหรับผู้สนใจท่องเที่ยวเชิงศาสนา ผู้ที่ต้องการศึกษาประวัติหลวงปู่เทสก์ เทสรังสี ตลอดจนผู้ที่มองหาสถานที่สงบสำหรับพักใจและเรียนรู้วิถีการปฏิบัติธรรม
📌แหล่งข้อมูล/ภาพ อ้างอิง เว็บไซต์การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.)